Giavüschs, visiuns ed utopias pel Parc Naziunal 2114

Daja in 100 ons i’l Parc Naziunal Svizzer ün parc da divertimaint o exista’l insomma amo? Duos da plüssas dumondas sün qualas giuvens han provà a survgnir respostas da perits da politica, scienza, natüra e turissem.

Excursiun i’l Parc Naziunal Svizzer, anno 2114: «Per plaschair metter la tschinta!» La gruppa da scolaras e scolars da 14 fin 16 ons es be güsta sortida dal tren. Quel ha fermà punctualmaing immez il territori dal Parc Naziunal Svizzer (PNS) ed es fingià darcheu svani silenziusamaing i’l god da dschembers vers süd. Ils plü curaschus dals scolars han tut plazza süls sezs futuristics da las cabinas verdas cul logo dal PNS. Il carussel dad ot as metta in movimaint cun ün schuschuröz creschont. Surtuot da suringiò han els üna survista perfetta sün bes-chas sulvadias, sün luttras e lufs tscharvers ma eir süllas immensas roudas da vent chi prodüan l’energia per quist’aventüra.

Scha quistas visiuns, co cha’l PNS pudess guardar oura da l’on 2114, dvaintan realtà, nu gnaran ils raduond 60 scolars dals s-chalins ots da Zernez e Scuol mai a savair. Forsa lur uffants e sgüra lur abiadis.

Podium suot tschêl avert

Co tantüna as preschainta il Parc Naziunal in ulteriurs 100 ons? Ils respunsabels dal PNS han invidà i’l rom da lur festivitats a scolaras e scolars da la regiun dal parc a reflectar sur da l’avegnir da lur parc. In gruppas da lavur han els preschantà in gövgia sül muot dals Üerts Champsech ad Ova Spin lur giavüschs, visiuns ed utopias in fuorma da placats. In seguit han els fat part ad ün podium suot tschêl avert e preschantà lur dumondas a reguard il PNS ad ün’illustra gruppa da perits. Dasper la moderatura, magistra e collavuratura dal PNS, Anna Mathis, d’eiran quai: Heinrich Haller, directer dal PNS, Jon Domenic Parolini, capo da Scuol, futur Regent grischun ed indschegner forestal, Urs Wohler, directer da la destinaziun turistica Engiadina Bassa Scuol Samignun Val Müstair TESSVM, Guolf Denoth, guardgiachatscha, Reto Lamprecht, Biosfera Val Müstair ed il guardian dal parc, Claudio Irniger.

Culminaziun illa conferenza da futur

Tenor il mainascoula AfinZ, Men Wieland, d’eira quista conferenza da futur il punct culminant da l’eivna da proget da las scoulas AfinZ a Zernez. Quell’eivna d’eira darcheu part integrala dal proget «Fuormaziun per ün svilup insistent», cuort FSI, chi ha occupà las scoulas dürant l’ultim mez on. «Il PNS d’eira be ün dals temas da l’eivna da proget», ha dit Wieland a l’ur da la conferenza da futur. Uschè han otras classas tematisà a Lavin plantas medicinalas e creà ün herbarium e las scoulinas sun idas a Susch i’l god per imprendar a cugnuoscher bös-chs e plantas. «Il PNS es ün ourdvart bun exaimpel per demonstrar il triangul d’economia, ecologia ed aspets socials chi accumpognan tuot ils aspets da la vita», ha dit Men Wieland a reguard la valur pedagogica da l’arrandschamaint.

L’idea da l’eivna da proget nu saja da chattar soluziuns sün dumondas teoreticas, dimpersè da stimular ils giuvens a sviluppar visiuns e formular giavüschs e sömmis, ha dit Wieland e congualà las pretaisas da la fuormaziun FSI sco böt e l’anniversari dal PNS sco’l cuntgnü dal proget. In venderdi han ils scolars preschantà implü eir ils resultats da l’eivna da proget in fuorma d’ün’exposiziun in chasa da scoula a Zernez. Üna gruppa da scolars ha per exaimpel ramassà il s-chart ch’els han chaschunà dürant tuot l’eivna ed expost quel.

Il muond as gira adüna plü svelt

Anna Mathis ha dat ün sguard i’l passà e dit, cha eir avant 100 ons haja gnü la glieud visiuns, sömmis e surtuot temmas: «Blers vaivan profetisà in connex cul PNS quella jada gronds müdamaints.» Ella ha conclüs, cha bainschi s’haja müdà bler, «ma mai uschè sco dubità avant 100 ons.» Insembel cun scolars vaiv’la eir preparà sül terrain üna simpla axa dal temp cun ogets dal minchadi. Ün exaimpel bain visualisà chi ha suottastrichà la supposiziun, cha’l muond as gira adüna plü svelt.

Dürant il podium suot tschêl avert han ils scolars dostà lur buonder e tematisà bes-chas rapazzas, i’ls cunfins dal PNS e las circunstanzas da protecziun. Els han vulü dudir alch a reguard la rolla dal turissem i’l connex cul parc opür dumandà che chi capita cul PNS scha ün di mancan ils mezs finanzials neccesaris. «Daja in 100 ons eir nouvas plantas e bes-chas i’l parc?» ha dumondà üna scolara. Apunta – la resposta pudess alura dar dal 2114 si’abiadia.

Quistas scolaras s’han occupadas dürant l’eivna da proget cullas dumondas da la grondezza dal parc, sia biodiversità e l’influenza dal svilup economic sül Parc Naziunal Svizzer in 100 ons. fotografia: Jon Duschletta